Betonarme Villa Yapım Süreci: Temelden Çatıya

Betonarme bir villa, 150-200 m² için ruhsat dahil genellikle 12-14 ayda, daha büyük villalarda 14-24 ayda tamamlanır. Sürenin uzun olmasının sebebi betonun kendisidir: her döküm kür süresi ister, her kat bir öncekinin dayanım kazanmasını bekler. Aşağıda bir villanın temelden çatıya hangi sırayla yapıldığını ve her aşamada sahada neye baktığımı anlatıyorum.

1. Proje, zemin etüdü ve ruhsat: 4-10 hafta

İş zemin etüdüyle başlar. Sondaj ve laboratuvar deneyleriyle zeminin taşıma gücü, yeraltı suyu seviyesi ve TBDY 2018'e göre zemin sınıfı belirlenir. Temel tipi ve derinliği bu rapora göre seçilir. Şile'nin iç kesimlerinde killi zeminler, Ağva'da dere yakınında yüksek yeraltı suyu sık karşılaştığımız durumlar; ikisi de temel ve yalıtım detayını doğrudan değiştirir.

Ardından mimari, statik, elektrik ve mekanik projeler hazırlanır, yapı denetim firmasıyla sözleşme yapılır ve belediyeden ruhsat alınır. Bu aşamada acele ettiğiniz her karar, kaba inşaat sırasında pahalı bir değişikliğe dönüşebilir. Bodrum isteyip istemediğinizi, havuz yapılıp yapılmayacağını, ileride kat ilavesi düşünüp düşünmediğinizi proje bitmeden netleştirin.

2. Şantiye hazırlığı ve kazı: 1-2 hafta

Arazi temizlenir, aplikasyonla bina köşeleri zemine işaretlenir ve kazı yapılır. Kazı derinliği çoğunlukla 1-2 metre civarındadır, bodrumlu projelerde daha fazladır. Eğimli arazide kazı şevinin güvenliği ve gerekiyorsa istinat duvarı bu aşamada çözülür. Yağışlı dönemde açık kalan kazı çukuru su toplar, temel tabanını yumuşatır; bu yüzden kazıyı temel dökümüne yakın tarihte yapmayı tercih ederim.

3. Temel: 2-3 hafta

Konut ölçeğinde en sık radye (plak) temel veya sürekli temel yapılır. Sıra şöyledir: grobeton, su yalıtımı, donatı, kalıp, yapı denetim kontrolü ve beton dökümü.

Bu aşamada şunlara bakarım:

• Beton sınıfı: TBDY 2018'in alt sınırı C25'tir; biz konutta C30 ve üzerini kullanıyoruz. Donatı B420C.
• Pas payı: Donatı ile beton yüzeyi arasındaki mesafe projede yazan değerde olmalı. Bunun için plastik mesafe takozları kullanılır, taş ya da tuğla parçası değil.
• Vibrasyon: Vibratörsüz dökülen betonda boşluklar kalır ve donatı korunmaz.
• Numune: Her dökümden alınan beton numuneleri laboratuvarda test edilir, sonuçlar yapı denetim dosyasına girer.

Döküm sonrası en az 7 gün beton nemli tutulur. Yazın güneşte, kışın donda bırakılan beton yüzeyden çatlar.

4. Kaba inşaat: kat başına 2-4 hafta

Kolonlar, perdeler, kirişler ve döşeme kalıplanır, donatı bağlanır, yapı denetim onay verdikten sonra beton dökülür. İki katlı bir villada bu döngü iki, bodrumlu ise üç kez tekrarlanır. Villa inşaatının en uzun ve en önemli kısmı budur, çünkü burada yapılan hata sonradan düzeltilemez.

Sahada en sık gördüğüm hata, döşeme dikmelerinin (kalıp desteklerinin) erken alınması. Kalıbın ne zaman sökülebileceği havaya ve betonun dayanım kazanmasına bağlıdır; takvimi sıkışık diye beklemeden sökülen dikme, döşemede sehim ve çatlak olarak geri döner. İkinci sık hata da kolon-kiriş birleşim bölgesinde etriyelerin eksik veya aralıklarının projeden geniş bağlanması. Bu bölge depremde en çok zorlanan yerdir.

Yapı denetim firması her döküm öncesi donatıyı kontrol eder ve onay vermeden beton dökülmez. Ev sahibine tavsiyem, dökümden önce donatının fotoğraflarını istemesi ve saklaması. Beton döküldükten sonra içeride ne olduğunu görmenin bir yolu yok; o fotoğraflar yıllar sonra da işe yarar.

5. Çatı: 2-4 hafta

Betonarme villalarda çatı ya teras (düz) çatı olarak betonarme döşemeyle biter ya da son döşemenin üzerine ahşap veya çelik taşıyıcıyla kırma çatı yapılır. Kırma çatıda sıra: taşıyıcı, OSB veya ahşap kaplama, su yalıtım örtüsü, çıta ve kiremit ya da metal kaplama. Isı yalıtımı ya çatı arasına ya da son döşemenin üstüne serilir. Karadeniz kıyısında poyraz ve yatay yağmur nedeniyle mahya, saçak ve baca birleşimlerindeki detaylar düz arazideki bir evden daha fazla özen ister.

6. Duvarlar, doğrama ve dış yalıtım: 4-6 hafta

Dış ve iç duvarlar tuğla veya gaz beton ile örülür, pencere ve kapı kasaları takılır. Ardından mantolama yapılır: taş yünü veya EPS/XPS levhalar yapıştırılıp dübellenir, file ve sıva ile kaplanır. Yalıtım kalınlığı TS 825'e göre hesaplanır. Kolon ve kiriş önlerinin de yalıtılması gerekir; aksi halde bu hatlarda ısı köprüsü oluşur, iç yüzeyde yoğuşma ve küf görülür.

Bodrumlu villalarda toprağa gömülü perde duvarların dışına bitümlü membran, koruma levhası ve dibe drenaj borusu konur. Killi zeminde drenaj yapılmazsa su duvarın dibinde birikir ve yalıtım ne kadar iyi olursa olsun zamanla bir yerden sızar.

7. Tesisat ve ince işler: 8-12 hafta

Elektrik ve sıhhi tesisat, ısıtma sistemi, iç sıva, şap, alçıpan, seramik, parke, boya, mutfak ve banyo. Zaman olarak en uzun kalem budur ve süresi büyük ölçüde farklı ekiplerin birbirini beklemeden sıralanmasına bağlıdır. Tesisat borularının döşemeye gömülmeden önce basınç testinin yapılması, banyo zemininde su yalıtımının seramikten önce uygulanıp test edilmesi, bu aşamada atlanmaması gereken iki kontrol.

8. Dış cephe, çevre düzenlemesi ve iskân: 3-5 hafta

Cephe kaplaması, bahçe duvarları, yürüyüş yolları ve peyzaj tamamlanır. Villa projesinde havuz varsa havuz kazısını kaba inşaatla aynı dönemde yapmak, iş makinesini ve kazı toprağını iki kez taşımaktan kurtarır. Son adım yapı denetim raporlarıyla yapı kullanma izin belgesi (iskân) başvurusudur.

Büyüklüğe göre toplam süre

Villa büyüklüğü	Tahmini süre (ruhsat dahil)
150-200 m²	12-14 ay
200-350 m²	14-18 ay
350 m² üzeri	18-24 ay

Bodrum, eğimli arazi, kış aylarına denk gelen kaba inşaat ve iş sırasında yapılan plan değişiklikleri bu süreleri uzatır.

Sık sorulan sorular

Betonarme villa kışın yapılır mı?

Yapılır, ama beton dökümü için önlem gerekir. Hava 5°C altındayken dökülen beton örtülür, gerekirse antifriz katkı kullanılır, don beklenen günlerde döküm ertelenir. Kaba inşaatı ilkbahar ve yaza, ince işleri kışa denk getirmek en rahat takvimdir.

Kaba inşaat bittikten sonra plan değiştirilebilir mi?

Bölme duvarlar değişebilir, taşıyıcı elemanlar değişemez. Kolon, kiriş ve perdeye dokunmak statik projenin yeniden hesaplanması ve ruhsat tadilatı demektir.

Betonarme mi, çelik mi?

İkisi de doğru yapıldığında güvenlidir. Betonarme daha uzun sürer ama ısıl kütlesi yüksektir ve her usta tanır. Çelik daha hızlıdır ama yangın ve korozyon korumasını ayrıca ister.

Betonarme bir villa düşünüyorsanız ilk yapılacak iş zemin etüdü. Rapor elinizdeyse temel tipi ve bodrum olup olmayacağı netleşir, süre ve maliyet tahmini de ancak ondan sonra sağlıklı yapılır. Sistemin ayrıntıları betonarme ev sayfasında.